Команда
Абай Аликулы
Идея авторы
JanKómek жобасының бастапқы тұжырымдамасы мен алғашқы нұсқасының авторы.
ashyq qairymdylyq
JanKómek мұқтаж жандар мен донорларды әр теңге диагноздан түбіртекке дейін көрініп тұратындай етіп байланыстырады.
Бүгінде Қазақстанда қаражат негізінен әлеуметтік желілер, көпшілік жерлердегі қайырымдылық жәшіктері және бытыраңқы қорлар арқылы жиналады. Бұл арналар ашықтық пен сенімді кепілдіктің болмауынан донорларда күмән тудырады.
Қазақстанда 100 мың тұрғынға шаққандағы алаяқтық коэффициенті 2017 жылғы 153-тен 2023 жылы 227-ге дейін өсті (48 пайызға өсім), ал халық саны небәрі 10 пайызға ғана артқан.
2023 жылдың қорытындысы бойынша алаяқтық елдегі тіркелген барлық қылмыстық құқық бұзушылықтың 30 пайызын құрады. Дереккөз
2024 жылдың қорытындысы бойынша алаяқтық Қазақстандағы ең көп тараған қылмыс түріне айналды: 45 мыңнан астам жағдай, тіркелген барлық қылмыстың 34 пайызы. Дереккөз
2024 жылы онлайн алаяқтықтан келген залал 11,4 млрд теңгені құрады, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 2,8 есе көп. Зардап шеккендерге ұрланған қаражаттың небәрі 36,6 пайызы қайтарылды. Дереккөз
2025 жылдың 11 айында интернет алаяқтығының 26,3 мың жағдайы тіркелді, бұл рекордтық көрсеткіш: 2024 жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 20,3 пайызға көп және 2019 жылдың толық көрсеткішінен 3,4 есе жоғары. Дереккөз
Сонымен қатар 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында Бас прокуратура қылмыстың 10 пайызға, алаяқтықтың 13 пайызға азайғанын хабарлады. Бұл науқандардың ашықтығы емес, ашылу деңгейінің артуы арқасында: 2025 жылы кінәлісі табылмаған қайырымдылық алаяқтығы істерінің үлесі әлі де 54,3 пайыз. Дереккөз
Мұқтаж жандар көмексіз қалады, ал сенімсіздік адамдардың бір-біріне көмектесуге деген ынтасын төмендетеді.
Алаяқтық істерінің көбеюі ресурстарды басқа міндеттерден алаңдатып, сот жүйесіне артық жүктеме түсіреді.
Транзакцияларды тексеруге қосымша шығын, клиенттердің кетуі, алаяқтық схемаларға тартылу қаупі.
Қайырымдылық науқандарына сенімсіздік мәселесі тек Қазақстанға тән емес, ал ашық әрі тексерілген көмек моделі БҰҰ деңгейінде сынақтан өткен.
Қазақстан CAF World Giving Report 2025 жаһандық жомарттық рейтингінде жеке табыстың қайырымдылыққа берілген үлесі бойынша (1,21 пайыз) 101 елдің ішінде 30-шы орынды иеленіп, АҚШ, Сауд Арабиясы және Сингапурды артта қалдырды. Дереккөз
Қайырымдылықтағы алаяқтық мәселесі тек Қазақстанға тән емес: 2025 жылы Ұлыбританияның қайырымдылық ұйымдарының 34 пайызы алаяқтыққа тап болды, олардың небәрі 32 пайызы ғана жоғалтқанын қайтара алды. Дереккөз
БҰҰ Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы (WFP) UN Women ұйымымен бірлесіп, босқындарға ақшалай төлем жасайтын блокчейн платформасы Building Blocks жүйесін басқарып отыр: желінің кез келген қатысушысы балансты және көмектің қайда жұмсалғанын нақты уақытта көреді. WFP-тің жаңарақ Food For Crisis бастамасы донорға өз жарнасының нақты азық-түлікке қалай айналғанын көруге мүмкіндік береді, бұл JanKómek қаражат лентасының логикасына ұқсас. Дереккөз
Жол картасы мемлекеттік базаларға қолжетімділіксіз жасауға болатын нәрседен басталып, дайындық шамасына қарай ресми серіктестікке қарай жылжиды. Мұндай платформаның жаппай таралуы мемлекеттік жүйелердің цифрландырылуына және деректер базаларымен сенімді интеграцияның пайда болуына байланысты, онсыз тексеру қолмен жасалады және жекелеген қорлардан әрі масштабталмайды.
1-кезең
Мұқтаждықты тексеру
Өтініш беруші құжаттарды тіркейді (диагноз және емдеу сметасы, мүшкіл жағдай туралы анықтама, әкімдік актісі). eGov жүйесінен алынған ресми электрондық құжаттар цифрлық қолтаңба бойынша тексеріледі. Қалғанын платформа кураторы немесе серіктес қор растайды, тексеру көзін көпшілікке ашық көрсетеді.
2-кезең
Жеке карта орнына арнайы шот
Қайырымдылық аударымдары Бірыңғай QR, Kaspi Pay және Halyk epay арқылы қабылданып, мұқтаж адамның немесе аккредиттелген қордың арнайы шотына тікелей түседі. Платформаның қаражат жинауға арналған өз шоты жоқ.
3-кезең
Жұмсалуын бақылау
Әрбір шығын түбіртекпен расталады және донорға, қоғамға, БАҚ-қа көрініп тұрады. Мемлекеттік жүйелер дайын болған сайын: ЖТ МДБ және Еңбек, халықты әлеуметтік қорғау комитеті арқылы мұқтаж адамның мәртебесін тікелей салыстыру.
Платформа жиналған қаражаттан ақша алмайды. Донордың әрбір жарнасы платформаны ұстауға шегерімсіз, мұқтаж адамның немесе аккредиттелген қордың арнайы шотына тікелей түседі.
Меценаттар, демеушілер және халықаралық қайырымдылық қорлары, мұқтаж жандарға жиналған донор ақшасынан бөлек.
Мемлекет, мемлекеттік және квазимемлекеттік компаниялар. Бұл тәуелсіздік пен сенім үшін қабылданған принципті шешім.
JanKómek краудфандингті қайта ойлап тапқан жоқ, біз сынақтан өткен әлемдік модельдердің күшті жақтарына сүйенеміз және олардың әлсіз тұстарын қайталамауға тырысамыз.
Кестені бүйіріне қарай сырғытуға болады.
| Платформа | Комиссия | Тексеру | Шығын ашықтығы |
|---|---|---|---|
| GoFundMe | 2,9 пайыз + $0,30, оның үстіне әдепкі қалпы бойынша платформа пайдасына 14-16,5 пайыз шайпұл | Жарияланғаннан кейін, кез келген адам науқанды бірден жариялай алады | Ұйымдастырушының міндетті емес мәтіндік жаңартулары |
| Watsi | 0 пайыз (платформа шығынын бөлек меценат донорлар төлейді) | Жарияланғанға дейін, серіктес медициналық мекемелер арқылы | Әр транзакция бойынша ашық құжат, емдеуді растайтын фото |
| GlobalGiving | 5-12 пайыз + төлемді өңдеуге 3 пайыз | Жарияланғанға дейін, заңды құжаттар мен аудит, 2 жылда бір қайта тексеру | Жоба бойынша міндетті тоқсандық есеп |
| «Нужна помощь» | Міндетті комиссиясыз, ерікті түрде 5-25 пайыз аударым | Каталогқа енгізілгенге дейін, ҮЕҰ беделі мен ашық есептілігіне басты назар | Есеп беретін тексерілген ҮЕҰ-дың ашық базасы |
| JanKómek | 0 пайыз, қаржыландыру меценаттар мен демеушілерден бөлек | Жарияланғанға дейін, диагноз бен смета не мүшкіл жағдайдың расталуы | Әр науқан бойынша міндетті шығын лентасы: түбіртек, жеткізуші, күні |
Модель бойынша бізге ең жақыны Watsi: жарияланғанға дейінгі тексеру және донордан комиссия алмайтын толық ашықтық. Watsi · GlobalGiving · «Нужна помощь»
Төмендегі серіктестіктер жасалған келісімдер емес, біз ынтымақтастық іздеп жүрген бағыттар.
Әкімдіктер, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау комитеті, электрондық үкімет операторлары, мұқтаж жандардың мәртебесін растау және болашақта ЖТ МДБ жүйесімен интеграция үшін.
Қайырымдылық аударымдарын Бірыңғай QR, Kaspi Pay, Halyk epay арқылы платформаның шоты арқылы өтпей, арнайы шоттарға тікелей қабылдау бойынша серіктестік.
Аккредиттелген қорлар науқандарды тексерудің кепілі және платформа қолдауын алушылар ретінде.
Абай Аликулы
Идея авторы
JanKómek жобасының бастапқы тұжырымдамасы мен алғашқы нұсқасының авторы.